Четврт век по нападите на Ал Каеда врз СAД, џихадистичките групи се уште претставуваат голема закана за безбедноста во Европа, но се појави нова закана што е главно поттикната од млади луѓе на интернет и властите се загрижени.
Точната големина на мрежата зад она што се нарекува нихилистички насилен екстремизам е нејасна. Но, полициските истражители од девет европски земји пронајдоа околу 4.340 URL веб-адреси поврзани со „The COM“.
„Тоа е насилство заради насилство“, изјави координаторот за борба против тероризмот на Европската Унија, Бартјан Вегтер, за Асошиејтед Прес во интервју, пред 25-годишнината од нападите на 11 септември врз Њујорк и Вашингтон во 2001 година.
Вкупно минатата година, беа пријавени 45 терористички напади во 10 од 27-те земји на ЕУ, иако ниту еден од нив не беше голем инцидент со масовни жртви. Околу половина беа спречени или неуспешни, но шест лица беа убиени. Вкупно 486 лица осомничени за терористички врски беа уапсени во 21 земја-членка, според полициската агенција на ЕУ Европол.
Џихадистичките групи – честопати водени или инспирирани од мрежи надвор од Европа – стоеја зад 24 од нападите и учествуваа во повеќе од 70% од апсењата.
Од сите приведени, околу една третина биле на возраст под 18 години, претежно момчиња.
Европол не води статистика за нихилистичкиот насилен екстремизам бидејќи дефинициите за него се разликуваат и делата можат да спаѓаат во категоријата обичен криминал, како и тероризам.
Но, во Финска во 2025 година, 16-годишно момче избоде три колешки. Наводно, тој споделил „манифест“ во групите на WhatsApp, го снимил нападот на Snapchat и побарал на социјалните мрежи некој да го зачува и да му го даде видеото по неговото ослободување.
Во „манифестот“, тој рекол дека сакал да направи нешто „значајно“ и „возбудливо“. Не е наведен политички мотив за неговото дивеење, според документ на ЕУ за новата закана од нихилистичко екстремистичко насилство.
„Тоа е голема фасцинација со насилството. Тоа е насилство како средство за самодокажување, како средство за стекнување статус во тие онлајн заедници“, изјави Вегтер за АП. „Нема директна врска со идеологијата“.
Во Италија минатата година, 15-годишно момче планирало убиство за да стекне озлогласеност онлајн, соопштија тамошните власти. Тој чувал слики и видеа од напади, убиства, пукања во училишта и детска порнографија на својот телефон.
Вегтер рече дека таквите инциденти, кои се во пораст две до три години, не се изолирани, туку организирани од онлајн мрежи кои „често се водени од млади луѓе, за млади луѓе кои често вклучуваат млади момчиња“. Тој рече дека тие „доведуваат до офлајн насилство. Видовме убоди, млад поединец кој прободува постаро лице без никаква причина“.
Ваквите напади се тешки за спречување или следење. Тие често вклучуваат „млади лица кои немаат криминално досие, обично, кои не оставаат никакви траги освен онлајн можеби, но тогаш тоа често е зад криптирани ѕидови и заедници“, рече Вегтер.
Високо на листата на групи на радарот на властите е 764, која ја основал американскиот ученик Бредли Кејденхед, кој го напуштил средното училиште. Тој отслужува 80-годишна затворска казна за детска порнографија и сексуални прекршоци, но групата се уште функционира.
Во Германија минатата година, 20-годишен маж за кој се верува дека е водечки член на 764 се соочи со 123 обвиненија за дела на „незамисливо ниво на бруталност и нечовечност“, вклучувајќи убиство, силување и сексуална злоупотреба на деца, се вели во документот на ЕУ.
За разлика од пред 25 години – кога екстремисти, претежно од Саудиска Арабија, влегоа во САД и се обучија да станат смртоносни пилоти – терористичката закана со која се соочува Европа денес е претежно организирана преку интернет.
„Онлајн средината, и покрај сите добри работи што ги носи, се уште е премногу попустлива“, рече Вегтер.
Застапниците за приватност инсистираат дека луѓето имаат фундаментално право да комуницираат без неоправдано наметнување. Тие ги обвинуваат властите и некои компании за поткопување на заштитата преку шпионски софтвер и други методи.
Но, Вегтер рече дека „нашите органи за спроведување на законот мора да бидат опремени со инструменти и алатки за справување со заканата каква што постои денес“. Тој истакна дека 85% од истрагите се одвиваат во дигитална средина. „Тоа значи дека мора да се приспособиме на тоа“.
За холандскиот дипломат, тоа значи повеќе разговор со властите и организациите во други земји, особено со оние што таквите групи ги користат како задна база. „Бидејќи она што се случува надвор од нашите граници влијае на нашата безбедност“, вклучително и она што се засилува онлајн, рече тој.
Европол наведува дека криминалците ги експлоатираат фотографиите и аудио за креирање и уредување пропаганда, вклучително и преку длабоки фалсификати, мемиња и GIF-ови. Ботови со вештачка интелигенција беа користени и за зголемување на регрутирањето и промовирање терористички идеологии, додека апликации управувани од вештачка интелигенција беа користени за истражување за подготовка на напади.
„Видот на насилство, содржината што поттикнува насилство, пропагандата, прирачниците, тактиките, се што е достапно, е во голема мера засилено од вештачката интелигенција“, рече Вегтер.
