Путин не е главниот виновник за поскапувањето на храната

LinkSense.mk

Еден од аспектите на војната во Украина е употребата на храната како оружје. САД, ЕУ и Украина ја обвинуваат Русија заради нејзината инвазија е создадена сериозна закана за глобалната безбедност со храна, тврдејќи дека Русија ги зголемува резервите со храна, дека го краде украинско жито и забранува извоз преку украинските поморски пристаништа.

Русија, се разбира, ги отфрли овие обвинувањата, тврдејќи дека Западот со воведувањето санкции кон Русија, најголемиот светски извозник на жито, доведе до раст на цените и проблеми со снабдувањето на сиромашните земји во Африка и Азија, во кои Русија главно и извезува жито.

Главниот катализатор за постоечките негативни трендови беа антируските санкции на Западот, кои доведоа до прекин на врските во областа на глобалната логистика и транспортната инфраструктура“, изјави неодамна портпаролката на руското Министерство за надворешни работи, Марија Захаров.

Од друга страна, Европската унија има спротивен поглед на проблемот.

Тоа е студена, бесчувствителна и пресметана опсада на Путин на некои од најранливите земји во светот. Храната стана дел од арсеналот на теророт на Кремљ“, рече претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, на дебатата во Европскиот парламент.

Се чини дека руската влада мисли дека користењето на храната како оружје ќе помогне да се постигне она што нејзината инвазија не го направи – да се скрши духот на украинскиот народ“, рече американскиот државен секретар Антони Блинкен.

Кој е во право за храната? Зошто толку поскапуваат пченицата, маслото, пилешкото и другите основни прехранбени производи? Поради војната во Украина, санкциите кон Русија или нешто трето?

Релативно лесно може да се дојде до одговор на прашањето кога цените на храната почнале да растат. Со главните земјоделски производи се тргува на светските берзи, а цените на големо се силен индикатор за цените на мало, односно на цената на финалните производи. На пример, цената на лебот, еден од главните прехранбени производи во светот, се одредува според цената на пченицата.

Сегашната цена на пченицата на светските берзи е на навистина рекордно ниво. Последен пат ваква цена имаше на почетокот на 2008 година, со исклучок на краткорочниот скок на цените во 2012 година. Оваа информација сама по себе сугерира дека виновникот за поскапувањето е војната во Украина или санкциите против Русија.

Но, ако се погледне трендот на цените на пченицата во последните неколку години, од средината на 2016 до средината на 2020 година, таа беше релативно стабилна, половина од сегашната. Растот започнува во седмиот месец од 2020 година, а цената се покачи пред почетокот на војната во Украина.

Цените експлодираа по руската инвазија на Украина, искачувајќи се „до небо“, но постепено се стабилизираа. Русија и Украина се големи извозници на оваа суровина, одговорни за околу четвртина од светскиот извоз.

Остриот скок на цената за само неколку дена беше реакција на негативните очекувања, но најавите за добра жетва во Австралија и другите земји извознички ги смирија песимистичките духови за прашањето за цените на пченицата, па таа падна.

Од житариците, во светот најмногу се произведува пченка, а Украина е еден од најголемите извозници во светот. Повеќе од 10 отсто од светскиот извоз на пченка доаѓа од неа, а поголеми извозници од неа се само САД, Бразил и Аргентина.

Од 2014 година до почетокот на 2020 година, цената на пченката беше релативно стабилна и се движеше околу 4 долари. До средината на таа година, цената падна на 3,2 долари, но од август почна да расте. Во средината на 2021 година, цената достигна 7,58 долари, па падна на 5 долари во септември и оттогаш повторно се зголеми на 6,5 долари за бушел. Почетокот на војната ја катапултираше цената на 8 долари, но од почетокот на јуни таа повторно падна на сегашните 7,5 долари.

Трендот е сличен како кај цената на пченицата, иако малку похаотичен. Растот на цените започна и пред војната во Украина, но таа го засили. Сепак, се чини дека ситуацијата се смирува.

Истата се случува и со цената на сончогледовото масло, која се зголеми повеќе од двојно од март 2020 година до почетокот на војната во Украина. И цените на јачменот и шеќерот го следат истиот тој тренд.

Предолго би требало да се набројуваат цените на сите земјоделски производи, но може да се погледнат нивните индекси. Индексот на цените ја мери релативната промена на цената во однос на некој базен период.

Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации ги собира индексите на цените за житарици, растителни масла, млечни производи, месо и шеќер. Базниот период е од 2014 до 2016 година, што значи дека цените се споредуваат со просечната цена во тој период.

Во мај 2022 година, индексот на цените на житото беше 173,4 поени, што значи дека просечните цени на житото беа за 73,4 отсто повисоки од просечните цени од 2014 до 2016 година. Индексот изнесуваше 140 поени во јануари годинава, а 134 поени во мај лани.

За споредба, во 2019 година индексот бил 100, што значи дека просечните цени во таа година биле приближно исти како во периодот 2014-2016 година. Едноставно кажано, цените на житото се зголемија уште пред војната во Украина, но може да се тврди дека војната го засили растот.

Индексот на цените на растителното масло, во кој покрај сончогледовото спаѓа и маслото од палма, во јануари 2022 година изнесуваше 186 поени, што значи дека просечно цените биле за 86 отсто повисоки во однос на периодот 2014-2016 година. До март, индексот се искачи на дури 250 поени, но падна на 230 во последните два месеци. Тоа е приближно иста тренд како и со житариците.

Вакво движење на цените забележала Организацијата за храна и земјоделство на ОН во случајот со месото, млечните производи и шеќерот. Разликата меѓу овие три категории производи и житариците и растителните масла е што нема остар скок на цените во последните три месеци, но растот продолжи.

Пресметан е и вкупниот индекс на цените на храната, што го покажува истиот тренд. 136 поени во јануари 2022 година, значи дека просечната цена на храната од избраните категории била за 36 отсто повисока отколку во периодот 2014-2016 година. Индексот пред пандемијата во 2019 година беше 95,1, што значи дека цените беа уште пониски од 2014-2016 година. После почетокот на војната во Украина, растот се забрза, достигнувајќи 157 поени во мај.

Јасно е дека не може само Путин и војната во Украина да се обвинат за поскапувањето на храната. Тоа почна многу пред 24 февруари 2022 година, а веќе кон средината на минатата година се пишуваше за инфлација. Првично тоа беше „туркано“ од поскапувањето на енергенсите, поточно закрепнувањето на цените после големиот пад во 2020 година, но до крајот на годината стана јасно дека нагло растат и цените на храната.

Во последните месеци, заедно со нафтата и гасот, храната беше главен извор за раст на инфлацијата, која достигна историски нивоа. Уште полошо, опаѓа растот на светската економија, која според последните прогнози на Светска банка се намали на 2,9 отсто од БДП. Лани очекувањата беа 5,7 отсто. Тоа е драстична ревизија надолу за само неколку месеци.

Виновникот за тоа се најповеќе антипандемиските мерки, поточно забраните за движење, продавниците, извозно/увозните бариери, нарушување на работата на трговските ланци, отежнатиот меѓународен транспорт и општо стварањето хаос во светската трговија.

Цените на поморскиот транспорт се покачија повеќекратно, а за тоа колку беше хаотична состојбата сведочи еден денеска заборавен настан, кога во еден момент цената на нафтата беше негативна. Ова се случи за прв пат во историјата, а резултатот беше прекумерно производство со намалена потрошувачка поради карантинот, забраната за патување и прекинот во работењето.

За да ја одржат економијата во таква ситуација, централните банки на државите водеа експанзивна монетарна политика, лаички кажано, печатеа пари. Државите и покрај големиот буџетски дефицит, делеле „пари од хеликоптер“.

Неодамнешниот масовен карантин во Кина, двете блокади на Суецкиот канал минатата година, доцната реакција на централните банки на растот на цените, веќе споменатите антипандемиски мерки, печатењето пари… – причините за растот на цените се многу.

Навистина, војната во Украина ја влоши состојбата, но растот на цените започна многу порано. Во 2020 година, во светот имало околу 811 милиони неухранети луѓе, според признанието на самите ОН, повеќе од 10 проценти. Фактот дека секој десетти човек во светот бил недоволно нахранет, светот се врати повеќе децении наназад затоа што 13,2 отсто од луѓето на земјата биле неухранети на почетокот на милениумот, а до 2017 година процентот паднал на 8,2 отсто.

Треба да и погледаме на вистината во очи и да признаеме дека ниту инвазијата на Путин на Украина, ниту санкциите наметнати од Запад кон Русија, не се главните виновници за поскапувањето на храната и претстојната хуманитарна катастрофа, примарно во Африка и во делови од Азија.

 

 

 

 

 

 

 

(Извор: Индекс.хр)