Граѓаните на Македонија, како и на другите земји од Западен Балкан што имаат безвизен режим со Европската Унија, наскоро ќе се соочат со нова обврска при патувањето во Европа. Се подготвува воведување на Европскиот систем за информации и одобрување патувања (ETIAS), кој ќе подразбира претходна електронска регистрација и плаќање надомест од 20 евра. Според најновите најави, системот треба да започне со работа во 2027 година, но точниот датум сè уште не е утврден.
По воведувањето на Системот за влез и излез (EES), кој веќе го промени начинот на контрола на патниците на надворешните граници на Шенген-зоната, Европската Унија се подготвува за уште една значајна новина.
Станува збор за два различни, но меѓусебно поврзани системи, чија цел е да се модернизира граничната контрола и да се зголеми безбедноста.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, во писмо испратено до земјите членки пред октомврискиот состанок на Европскиот совет најавила дека ETIAS се очекува да биде активиран следната година.
Од Европската комисија за српскиот портал Б92 потврдиле дека подготовките се во тек, но дека датумот на почетокот ќе зависи од техничката подготвеност на системот.
„Како и кај секој голем информациско-технолошки систем, при донесувањето на одлуката за датумот на почетокот на примената се земаат предвид голем број фактори. Кога ќе бидат исполнети сите неопходни услови, Европската комисија ќе го одреди датумот на почетокот на работата на системот“, соопштиле од Комисијата.
Што е ETIAS и кој ќе мора да плати 20 евра?
ETIAS не претставува виза, туку електронско одобрение за патување, кое ќе биде задолжително за државјаните на земјите што имаат безвизен режим со Европската Унија.
Тоа значи дека македонските граѓани со биометриски пасоши и понатаму ќе можат да патуваат без виза за краткорочен престој, но ќе треба претходно да добијат електронско одобрение.
Системот ќе се применува за патување во 30 европски земји, меѓу кои Германија, Франција, Италија, Австрија, Грција, Хрватска, Словенија, Швајцарија и други земји од Шенген-зоната, како и Кипар.
Пријавувањето ќе се врши преку официјалната интернет-страница на ETIAS или преку мобилна апликација.
Патниците ќе треба да внесат лични податоци, информации од пасошот и други податоци што се бараат во пријавата.
Надоместокот ќе изнесува 20 евра, но од плаќање ќе бидат ослободени лицата помлади од 18 години, постарите од 70 години и одредени членови на семејства на државјани на ЕУ што ги исполнуваат пропишаните услови.
Едно одобрение ќе важи до три години
Откако ќе биде одобрена пријавата, ETIAS ќе биде електронски поврзан со пасошот на патникот.
Одобрението ќе важи најмногу три години или до истекот на важноста на пасошот, во зависност од тоа кој рок ќе настапи прв.
Доколку граѓанинот во меѓувреме извади нов пасош, ќе мора повторно да поднесе барање за ETIAS.
Во периодот на важноста на одобрението ќе бидат дозволени повеќекратни патувања, со почитување на правилото за краткорочен престој од најмногу 90 дена во период од 180 дена.
Тоа значи дека 20 евра нема да се плаќаат при секое преминување на границата, туку при поднесување нова пријава за одобрение.
Сепак, поседувањето ETIAS нема автоматски да гарантира влез во земјата што ја посетува патникот.
Конечната одлука и понатаму ќе ја носат граничните службеници, кои ќе го проверуваат пасошот и исполнувањето на условите за влез.
EES веќе функционира – се евидентираат влезовите и излезите
За разлика од ETIAS, кој допрва треба да започне со примена, Системот за влез и излез (EES) веќе е оперативен.
Неговото постепено воведување започна во октомври 2025 година, а од 10 април 2026 година системот е целосно оперативен на надворешните граници на Шенген-зоната.
Со EES традиционалното ставање печати во пасошите се заменува со дигитална евиденција на влезовите и излезите на патниците од земји надвор од ЕУ.
При регистрацијата се обработуваат податоци од патните документи, фотографии од лицето и отпечатоци од прстите, согласно предвидените правила.
Од Европската комисија за Б92 наведуваат дека досега преку системот се регистрирани повеќе од 250 милиони влезови и излези.
Според податоците пренесени од Комисијата, одбиен бил влез на повеќе од 80.000 лица, меѓу кои речиси 2.000 биле идентификувани како закана за внатрешната безбедност на ЕУ.
Европската комисија оценува дека системот генерално функционира добро, иако во одредени земји и понатаму постојат предизвици на поединечни гранични премини.
Што ќе се промени за македонските граѓани?
Најважната разлика меѓу двата система е што EES се однесува на регистрацијата при преминување на границата, додека ETIAS ќе претставува одобрение што патникот ќе треба да го добие пред да тргне на пат.
Со други зборови, македонските граѓани што патуваат туристички, приватно или деловно за краток престој во земјите што го применуваат ETIAS ќе треба да имаат важечки пасош и електронско одобрение за патување.
ETIAS нема да им даде право на вработување или долгорочен престој во ЕУ, ниту ќе ги промени постојните правила за дозволениот престој.
Засега граѓаните не треба да поднесуваат никакви барања или да плаќаат за ETIAS. Системот сè уште не е активен, а Европската Унија ќе го објави точниот датум на неговото воведување неколку месеци однапред.
Новите правила се дел од пошироката стратегија на ЕУ за зајакнување на контролата на надворешните граници, модернизација на миграциските процедури и подобра проверка на патниците.
За македонските граѓани, најзначајната новина ќе биде обврската за претходно електронско одобрение, со што патувањето во поголемиот дел од Европа ќе добие уште еден административен чекор.
Фото: МИА
