Војните, за разлика од нелегалните царини, не се процеси што може лесно да се стартуваат и стопираат за да се задоволат политички импулси или да се стабилизираат пазарите. Затоа, клучното прашање по повлекувањето на Доналд Трамп од заканите за напад врз иранските електрани не е дали повторно имал таканаречен „TACO момент“ (идејата дека „Трамп секогаш се повлекува“), туку дали воопшто може да излезе од конфликтот со Иран, дури и ако тоа го посакува, анализира CNN.
По неколку дена исполнети со контрадикторни изјави, Трамп во понеделник сигнализираше можна деескалација, тврдејќи дека се постигнати 15 точки на договор во, како што ги нарече, продуктивни разговори со Иран. Сепак, Техеран остро го демантираше тоа, наведувајќи дека не постоеле никакви преговори.
Оптимистичката интерпретација е дека и САД и Иран стигнале до точка каде што натамошната ескалација би имала превисока цена, па и двете страни бараат излез. Тоа би можело да значи почеток на крајот на конфликтот. Претходно, Трамп ја засили тензијата со закани дека ќе ги бомбардира иранските електрани доколку не се отвори Ормутскиот теснец – клучна рута за глобалниот извоз на нафта.
Од друга страна, Иран предупреди дека ќе одговори со напади врз витална инфраструктура во земјите од Персискиот Залив кои се сојузници на САД. Таков развој би можел да предизвика глобална рецесија и дополнително да ја влоши и онака тешката хуманитарна состојба во Иран. И покрај тоа, има сериозни причини за сомнеж дека решение е блиску.
Непредвидливите и често спротивставени изјави на Трамп, како и неспособноста на неговата администрација да понуди јасна причина за војната или стратегија за излез, го поткопуваат кредибилитетот на американската позиција. Дополнително, неговата пракса да ги прекршува сопствените рокови остава простор за сомнеж дека и најавениот петдневен мораториум за напади може да биде нарушен.
Некои аналитичари забележуваат дека паузата се совпаднала со клучен период на тргување на глобалните пазари. По падот на берзите и растот на цените на нафтата, се поставува прашањето дали целта била да се создаде впечаток на стабилност. И навистина, ефектот бил видлив – индексите Dow, S&P 500 и Nasdaq пораснале за над 1%, додека цената на нафтата Брент опаднала за околу 11%.
Постои и можност Трамп да купува време од воени причини. Американските сили потребни за евентуален напад врз островот Харг – центар на иранската нафтена индустрија – или за контрола на клучни позиции во теснецот, сè уште не се целосно распоредени. Една морнаричка единица веќе е на пат од Јапонија, додека друга неодамна тргна од западниот брег на САД.
Трамп е познат по користење хиперболи, па неговите тврдења за дипломатски напредок и дека Иран е „очаен“ за договор може да се претерани. Сепак, ваквата реторика понекогаш се користи како тактика за отворање простор за преговори.
Неговите постојани осцилации – од најави за крај на војната до закани за ескалација – отстапуваат од традиционалното стабилно воено лидерство, но се дел од неговиот препознатлив стил. До понеделник, ситуацијата наликуваше на тактика со која Трамп сака да покаже дека неговиот пристап со „цврста рака“ носи резултати.
Оваа непредвидливост е конзистентна со неговото однесување и во бизнисот и во политиката – постојано одложување на директно соочување со последиците. Но, во Персискиот Залив, ваквиот пристап може да наиде на граници.
Иако Иран претрпе значителни загуби од нападите на САД и Израел, конфликтот што веќе трае четири недели ја покажа и неговата моќ. Со способноста да го затвори Ормутскиот теснец, Техеран фактички влијае врз глобалната економија. Малку е веројатно дека режим кој бил тврд и пред војната ќе стане попопустлив по нападите и ликвидацијата на неговиот врховен лидер.
Барањата на Трамп – вклучувајќи откажување од нуклеарната програма и балистичките ракети – би можеле да бидат неприфатливи за Иран. Последните недели покажаа зошто Техеран ги гледа овие капацитети како гаранција за својата безбедност.
Дури и да започнат преговори, не е јасно кој би ги водел од иранска страна. Ослабениот и децентрализиран систем може да има потешкотии да донесе одлуки, особено ако Корпусот на Исламската револуционерна гарда има доминантна улога и заземе порадикален став.
Во исто време, иранското раководство може да ги толкува променливите позиции на Трамп како доказ дека нивната стратегија на економски притисок функционира.
Идниот развој останува неизвесен. Можно е режимот да има внатрешни слабости што сè уште не се видливи, но досега нема јасни знаци за распад. Иако воздушните напади ја намалија регионалната закана од Иран, не е јасно зошто Техеран би се откажал од контролата врз теснецот без значајни отстапки од САД.
За Трамп, преговорите изгледаат како привлечна опција, бидејќи речиси сите други сценарија се ризични. Продолжување на конфликтот не гарантира безбедност на трговските рути, а испраќање копнени сили би значело влегување во нова „вечна војна“.
Опцијата за повлекување и прогласување победа може да изгледа политички исплатлива, но би ги оставила американските сојузници во регионот изложени на засилен Иран.
Дополнително, доколку конфликтот заврши без контрола врз иранскиот високо збогатен ураниум, постои ризик Техеран во иднина да се доближи до развој на нуклеарно оружје, што би го поткопало главното оправдување за војната.
Иако американските претседатели често се соочуваат со тешки одлуки, малкумина биле во ситуација со толку малку јасни решенија – особено кога кризата во голема мера е резултат на сопствените потези.
